PREMIERA KOMIKSU O POWSTANIU WIELKOPOLSKIM W SWARZĘDZU
23 stycznia w Zespole Szkół nr 1 na os.
Mielżyńskiego w Swarzędzu miała miejsce uroczysta premiera opowieści
graficznej (komiksu) "Powstanie Wielkopolskie - Mieszkańcy
Swarzędza w zwycięskim zrywie niepodległościowym 1918-1919".
W obecności władz miasta i gminy Swarzędz, przedstawicieli gmin
ościennych, władz województwa, dziennikarzy, młodzieży i mieszkańców
Swarzędza zaprezentowano publikację oraz jej autorów, a także
pokazano fragmenty komiksu w formie 12 wielkoformatowych (1 x
1,5 m) plansz. Imprezę uświetnił występ muzyczny Piotra Kałużnego,
w którego wykonaniu usłyszeć można było jazzowe interpretacje
pieśni z okresu Powstania Wielkopolskiego. Wystąpieniom władz
gminy i autorów, które opisywały ideę i sposób powstania publikacji,
towarzyszyła prezentacja zdjęć archiwalnych z walk powstańczych
w Wielkopolsce w 1918 i 1919 roku.
Publikację przygotowali na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy Swarzędz
autorzy: Florian Fiedler, (scenariusz, rys historyczny), Jacek
Michalski (rysunki), Wojciech Nawrot (scenariusz i rysunki) i
Witold Tkaczyk (scenariusz, redaktor wydania, pomysłodawca).
Kilkutysięczny nakład komiksu trafi za darmo do uczniów swarzędzkich
szkół.Partnerem wydania jest Zin Zin Press znany z publikacji
komiksów historycznych o najnowszych dziejach Polski (m. in. ,,1956:
Poznański Czerwiec", ,,1981: Kopalnia Wujek", ,,Solidarność
- 25 lat: Nadzieja zwykłych ludzi", ,,Ksiądz Jerzy Popiełuszko:
Cena wolności".
Fabuła komiksu opowiada o mieszkańcach Swarzędza czynnie zaangażowanych
w tworzenie podstaw niepodległej Polski na przełomie 1918 i 1919
roku, w szczególności o późniejszym burmistrzu Swarzędza Tadeuszu
Staniewskim, dowódcy oddziału ochotników-powstańców Stanisławie
Kwaśniewskim oraz młodych ochotnikach, uczestnikach Powstania:
Leonie Jarmuszkiewiczu i Józefie Kunercie.
Są to postacie historyczne, a fabuła przedstawia zarówno faktyczne
zdarzenia z ich życia, jak i uzupełnia je literacką fikcją - prawdopodobną,
lecz nie potwierdzoną w źródłach historycznych.
16 stycznia br. minęła 89. rocznica wymarszu dużego oddziału ochotników
- mieszkańców Swarzędza, który dołączył do wojsk powstańczych,
o którym to fakcie również opowiada fabuła komiksu.
Więcej informacji można otrzymać pod numerami:
Witold Tkaczyk 0-602 344 916
Katarzyna Stróżyńska, UMiG Swarzędz 0-512 074 355
Witold Tkaczyk
Zin Zin Press
O FABULE KOMIKSU (fragment ze wstępu):
Opowieść graficzna, jaką tu przedstawiamy, dotyczy wydarzeń sprzed
89 lat. Wtedy to, w latach 1918 - 1919 wielu mieszkańców Swarzędza
wzięło udział, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio, w walkach o
odzyskanie niepodległości nazwanych później Powstaniem Wielkopolskim.
Opowieść nasza napisana jest głównie w oparciu o badania faktograficzne
prowadzone przez pana Floriana Fiedlera, a narysowana w oparciu
o dostępna ikonografię. Nie jest to jednak dzieło ściśle dokumentalne.
O ile w tekstach opublikowanych w niniejszym wydawnictwie fakty
opisane są z niezwykłą dokładnością i mają potwierdzenie w źródłach
historycznych, to w rysunkowej opowieści historia miesza się z
elementami fikcji. Jednak całość fabuły jest tak skonstruowana,
iżby nawet te dopisane fragmenty historii, na które nie istnieją
bezpośrednie dowody, mogły być uznane za prawdopodobne.
Publikację tę kierujemy do wszystkich zainteresowanych tradycją
i historią Swarzędza, choć wykracza ona poza ramy miasta. Takie
połączenie fabularyzowanego dokumentu w formie graficznego opowiadania
oraz tekstów historycznych wydaje nam się dobrym sposobem na poznanie
historii miasta w sposób nietypowy, ale bardzo atrakcyjny. Strona
wizualna jest bardzo istotną częścią naszej współczesności, potrafi
zachęcić do dalszego zgłębiania historii i tej wielkiej i tej
małej rodzinnej. Mamy nadzieję, że ta publikacja przyczyni się
do większej i bardziej powszechnej znajomości historii Swarzędza
sprzed prawie 100 lat.
Autorzy i Wydawcy
Tytuł
POWSTANIE WIELKOPOLSKIE
Mieszkańcy Swarzędza w zwycięskim zrywie niepodległościowym 1918
-19191
Scenariusz: Florian Fiedler, Wojciech Nawrot, Witold Tkaczyk
Rysunki: Jacek Michalski, Wojciech Nawrot
Projekt okładki: Wojciech Nawrot
Redaktor wydania: Witold Tkaczyk
Konsultacja: Katarzyna Stróżyńska
Objętość 48 stron
Format A4
Okładka kolorowa
Środek - sepia
Wydano staraniem Urzędu Miasta i Gminy Swarzędz
Partnerem wydania jest ZIN ZIN PRESS
Druk: "Drukarnia Swarzędzka" Sp.j. Stanisław i Marcin
Witeccy
Wydanie pierwsze
Poznań-Swarzędz 2007
INFORMACJA O POSTACIACH WYSTEPUJACYCH W KOMIKSIE
Leon Jarmuszkiewicz urodzony 10 lutego 1903 r. w Swarzędzu.
Uczeń stolarski. Jako 16-latek zaciągnął się do jednostek Powstania
Wielkopolskiego, wymaszerowując z grupa ochotników ze Swarzędza
16 stycznia 1919 r. Skierowany na szkolenia na Cytadelę służył
w 3 kompanii porucznika Korneliusza Manna. Złożył przysięgę wojskową
w lutym 1919 r. i ruszył na front w składzie 1. batalionu 1. pułku
strzelców wielkopolskich. W marcu 1919 r. ranny w nogę. Po rekonwalescencji
skierowany do oddziałów zabezpieczających granice pod Lesznem.
Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej pod Bobrujskiem. Uniknął
aresztowania podczas II wojny światowej. Pracował po wojnie w
Swarzędzkich Fabrykach Mebli. Napisał wspomnienia z okresu Powstania
Wielkopolskiego. Zmarł w 1986 roku.
Leon Jarmuszkiewicz jest pierwowzorem postaci Leosia.
Józef Kunert urodzony 23 lutego 1901 w Swarzędzu. Uczeń rzeźnicki.
Zaciągnął się jako ochotnik do wojsk Powstania Wielkopolskiego
16 stycznia 1919 r. Zginął 16 lutego 1919 r. pod Grójcem Wielkim.
Ciało sprowadzono do Swarzędza i tam pochowano.
Józef Kunert jest pierwowzorem postaci Józka.
Stanisław Kwaśniewski urodził się 30 marca 1885 roku we Lwówku,
powiat Nowy Tomyśl. Z zawodu był stolarzem. Powołany do armii
niemieckiej ukończył w niej służbę w 1909 roku najprawdopodobniej
w stopniu starszego marynarza (takim stopniem podpisany jest na
zdjęciu z 1908 r. w szalupie pancernika SMS Hamburg). 15 lipca
1909 roku wziął w Swarzędzu ślub z Jadwigą Nowakowską (ur. 1885
r.). Wspólnie zamieszkali na ulicy Dworcowej w Swarzędzu. Najprawdopodobniej
jego żona zmarła i Kwaśniewski ożenił się po raz drugi. Z drugiego
związku przyszły na świat w latach 1928 1930 trzy córki: Joanna,
Halina i Wanda. Przed rokiem 1918 pracował w Swarzędzu jako stolarz.
Nie są znane jego losy przed listopadem 1918 r. Być może został
zmobilizowany w 1914 r. wobec wybuchu wojny i służył w marynarce
wojennej, a kiedy armia niemiecka rozpadała się na skutek klęski
w 1918 r. oraz wybuchu rewolucji w Niemczech opuścił okręt i wrócił
do Swarzędza. Tutaj współorganizował oddziały wojskowe ochotników
swarzędzkich oraz wziął udział w walkach pod Zamościem koło Szubina,
gdzie powstańczy oddział marynarzy 18 lutego 1919 r. zdobył niemiecki
pociąg pancerny. W dokumentach odnotowano, iż służył w wojsku
polskim od 14 stycznia 1919 do 15 lipca 1920 r.. Brał udział w
wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Okres międzywojenny spędził
w Swarzędzu. Aresztowany przez hitlerowców na początku II wojny
światowej został bestialsko zamęczony w forcie VII w Poznaniu.
Niemiecki akt zgonu podaje datę 21 kwietnia 1940 r. Świadkiem
śmierci Stanisława Kwaśniewskiego był syn burmistrza Swarzędza
Tadeusza Staniewskiego Leszek.
(biogramy na podst. materiałów zgromadzonych przez Floriana Fiedlera)
Tadeusz Staniewski urodził się w 1873 roku w Kiełczewie, małej
miejscowości pod Kościanem. Ukończył Gimnazjum Fryderyka Wilhelma
w Poznaniu. W latach 1896-1898 odbył praktykę w aptece Zygmunta
Grochowiaka w Miłosławiu, zakończoną egzaminem przed fachową komisją.
Tadeusz Staniewski przybył do Swarzędza prawdopodobnie około roku
1898
W Swarzędzu prowadził początkowo sklep drogeryjny źródło utrzymania,
który odsprzedał w późniejszych latach Albinowi Gramsemu, swarzędzkiemu
aptekarzowi.
Upadek Niemiec w wyniku klęsk militarnych w I wojnie światowej,
wybuch 9 listopada 1918 r. rewolucji w Berlinie przyniósł nową
sytuację polityczną dla Polaków żyjących w zaborze pruskim. W
dniu 13 listopada 1918 r. powołano w Swarzędzu Radę Robotniczo-Żołnierską
pod przewodnictwem Tadeusza Staniewskiego, a w jego mieszkaniu
(Rynek 12) utworzono biuro Rady. W listopadzie 1918 r powstała
też Straż Obywatelska
Tadeusz Staniewski w listopadzie 1918 roku z ramienia swarzędzkiej
Rady Robotniczej i Żołnierskiej został wybrany delegatem do Sejmu
Dzielnicowego obradującego w Poznaniu od 3 do 5 grudnia 1918 r.
W grudniu 1918 roku powołano w Swarzędzu Straż Ludową i Radę Ludową,
której pierwszym przewodniczącym został również Tadeusz. Staniewski,
a w lutym 1919 r. mianowano go dodatkowo komisarzem obwodowym.
Był osobą, która przejęła władzę w Swarzędzu z rąk ostatniego,
niemieckiego burmistrza miasta, Brunona Glabischa. W lutym 1919
roku, już jako polski burmistrz żegnał oddział ochotników udających
się do Powstania. Na Rynku w Swarzędzu, w miejscu, skąd oddział
pod dowództwem Stanisława Kwaśniewskiego wyruszał do Poznania,
żegnany przez władze miasta, w listopadzie 2005 roku została wmurowana
pamiątkowa tablica.
Nie był jedynym burmistrzem miasta w dwudziestoleciu między wojnami.
W latach 1919-1929 było aż pięciu burmistrzów, ale pełnili oni
krótkie, najczęściej jednoroczne kadencje. Tadeusz Staniewski
(choć mianowanie otrzymał na lat 12), był burmistrzem przez 10
lat, nieprzerwanie od 1929 do wybuchu wojny w 1939 roku oraz wcześniej
- w roku 1919. W latach 1920-1929 był przewodniczącym Rady Miejskiej
oraz radnym.
W działalność społeczną włączała się także mocno żona burmistrza,
Halina Staniewska, która otaczała szczególną opieką tzw. ochronkę
dla biednych dzieci, udzielała się w Stowarzyszeniu Miłośników
św. Wincentego Paulo przy Parafii św. Marcina oraz prezesowała
Katolickiemu Kołu Polek. Na początku wojny 1939 r. organizowała
wydawanie darmowych obiadów dla dzieci pozbawionych opieki oraz
rodzin, których ojcowie dostali się do niemieckiej niewoli.
Działalność dla miasta, a wcześniej manifestowany gorący patriotyzm,
przypłacił Tadeusz Staniewski życiem. Aresztowany po wejściu Niemców
do Swarzędza, znalazł się najpierw w osławionej siedzibie gestapo
w Poznaniu (tzw. Domu Żołnierza), później w Forcie VII, skąd
wywieziono go, już w bardzo złym stanie zdrowotnym, po licznych
okrutnych przesłuchaniach, szykanach i znęcaniu (miał wtedy 67
lat), do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. Dotarł tam w
sierpniu 1940 roku i po kilku dniach znalazł się na bloku śmierci,
gdzie zmarł 25 sierpnia 1940 roku. Symboliczny grób z przysłanymi
żonie przez Niemców prochami znajduje się na cmentarzu parafialnym
przy kościele św. Marcina w Swarzędzu.
Po zakończeniu wojny w 1945 roku osoba T. Staniewskiego została
całkowicie zapomniana.
Dopiero po 1989 roku Rada Miasta nadała jednej z ulic swarzędzkich
jego imię, a od listopada 2005 roku przypomina go także wspomniana
tablica powstańcza w Rynku. Pojawiły się także artykuły w lokalnych
gazetach wspominające przy innych okazjach nazwisko pierwszego
burmistrza.
Tadeusz Staniewski był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa
z Franciszką Czajkowską miał czworo dzieci (Witold, Irena, Halina,
Bożena), z drugiego z Haliną Szulczewską - dwóch synów (Leszek,
Andrzej). Najstarszy syn, Witold (ur. 1901), ukończył prawo, po
zrobieniu aplikacji, został sędzią, najpierw w Międzychodzie,
później był kierownikiem sądu w Śremie. Wraz z wejściem Niemców
do Śremu został wzięty jako zakładnik, a potem wraz z 19 innymi
zakładnikami rozstrzelany na Rynku w Śremie w październiku 1939
roku, o czym przypomina wmurowana tam tablica.
Drugi syn, Leszek (ur. 1918 r.), został w lutym 1940 roku aresztowany
w Swarzędzu, przeszedł Dom Żołnierza, Fort VII, gdzie spotkał
się ze swoim ojcem, a także był świadkiem śmierci bosmana Stanisława
Kwaśniewskiego, dowódcy swarzędzkiego oddziału w Powstaniu Wielkopolskim.
S. Kwaśniewskiemu Niemcy nigdy nie zapomnieli powstańczej historii,
oraz tego, że w 1918 r. z Ratusza swarzędzkiego zerwał flagę niemiecką
i zawiesił polską oraz brał udział w rozbrajaniu niemieckich policjantów.
Leszek wraz z ojcem znalazł się w tym samym transporcie do Buchenwaldu,
później przeniesiony do Ravensbruck, doczekał się wyzwolenia i
w 1945 roku wrócił do Swarzędza.
Trzeci syn, Andrzej (ur. 1925 r.) przeżył wraz z matką okupację
w Swarzędzu, szykany powojenne, tu też pracował i zmarł w 1977
roku.
Obecnie żyje tylko syn Leszek i jego rodzina oraz potomkowie pozostałych
dzieci: córek Ireny, Haliny oraz syna Andrzeja. Syn Witold, śremski
sędzia, nie założył rodziny.
Tadeusz Staniewski jest pradziadkiem pomysłodawcy, redaktora i
współautora komiksu Witolda Tkaczyka.
(biogram na podst. artykułu Anny M. Szafran)
(wit)
Zdjęcie: UMiG Swarzędz
(wit)
